Šta je dovelo do ubrzanog rasta BDP-a u Evropi?

Biznis

Nakon Drugog svetskog rata postavlja se pitanje bogatstva u svetu. Grupa istoričara i ekonomista pokušala je da odgovori na to tako što će objasniti promenu BDP-a kroz istoriju. Neophodno je bilo pokrenuti studiju na tu temu i uporedi BDP Kine sa BDP-om država zapadne Evrope i zemljama pod njihovom kontrolom. Svetski priznati naučnici detaljno istražuju pitanje naglog porasta evropskog BDP-a u odnosu na Kinu, uticaj rata, stanovništva pa i procenat stanovništva koji živi u gradovima. U 8. veku, oko tri procenta stanovništva Kine živi u gradovima, dok je taj broj u Evropi 0 sve do 11. veka. U prvoj polovini 19. veka, gotovo 10 procenata evropskog stanovništva živi u gradovima, dok u Kini taj broj i dalje iznosi oko 3.8%. U prvom veku nove ere evropski BDP bio je nešto viši od onoga u Kini. Do 1500. godine BDP u Evropi bio je viši nego u Kini, a do 1650. bio je gotovo duplo veći.

Hans-Joakim Vot smatra da je ključnu ulogu u tome odigrala pandemija crne kuge sredinom 14. veka koja je pobila između trećine i polovine evropskog stanovništva. Tri veka nakon 1400. BDP u Evropi ubrzano raste, dok u Africi i Aziji stagnira. Do 1700. godine, BDP u zapadnoj Evropi bio je za 2.5 puta veći nego u Africi i 70-85% veći nego u Indiji, Kini ili Japanu.

Ključna stvar nakon kuge u Evropi su bili ratovi, koji su drastično uticali na BDP, kao i demografsku strukturu Evrope. Rat je sam po sebi odnosio žrtve, ali i vojske koje su se kretale po evropskom kontinentu neretko su prenosile kugu, tifus ili male boginje. Kontinuirano uništavanje ljudskih života u Evropi (u Engleskoj je 1580. prosečan životni vek iznosio 40 godina, dok je 1700. iznosio 32) dovelo je do smanjenog pritiska usled naseljenosti, jednog od ključnih faktora za porast BDP-a pre industrijske revolucije.

Tomas Robert Maltus je krajem 18. veka izneo pesimistički stav da smrt jednog dela stanovništva povećava bogatstvo i životni standard drugog dela. Taj stav biva široko prihvaćen.

Vot u svom delu ,,Gift od Mars” smatra da je toliki porast evropskog BDP-a zapravo posledica konstantnog i smrtonosnog ratovanja. Pre 1800. godine rat je bio razoran za stanovništvo uprkos relativno malom broju vojnika i primitivnom naoružanju, ali je samo jedna armija od 6 do 8 hiljada vojnika pod komandom Kardinala Rišeljea 1628. na svom maršu od Francuske do severa Italije ubila oko milion ljudi šireći kugu na ostalo stanovništvo. Kuga je takođe pogodila i Justinijanov Rim, Kinu i Bliski Istok, ali nije imala ni približne posledice na čovečanstvo kao kuga polovinom 14. veka. Jedan od razloga skoka evropskog BDP-a je taj što je u Evropi bilo mnogo država koje su međusobno ratovale i napadale jedna drugu, te je rat postao gotovo uvek prisutan u modernoj istoriji Evrope. Hans-Joakim Vot uzima za primer glavnog negativca bestselera „Inferno“ Dena Brauna. On ima nameru da pusti smrtonosni virus po uzoru na Crnu kugu, jer smatra da će teška vremena i veliki gubitak stanovništva zapravo povoljno uticati na čovečanstvo jer će dovesti do porasta ekonomije. Ovo istraživanje pokazuje da je takva zamisao loša jer ne bi dovela do željenih rezultata. Većina zemalja više ne živi u uslovima koje je definisao Maltus. Kapital, institucije i tehnologija su ključne u današnjici, a ne ratovi. To takođe znači da veza između ratovanja, drastičnog smanjenja stavnovništva i povećanja BDP-a koji su opisani u ovom delu najverovatnije nikada više ne može biti ponovljena jer su uslovi u svetu gotovo dijametralno suprotni u odnosu na sredinu 14. veka.
Usled napretka tehnologije, rat je postao daleko destruktivniji nego što je bio tada. Negativne posledice gubitka stanovništva su mnogo izraženije u modernim ratovima, usled kapitala i tehnologije, nego što su to bile ranije. Ovo menja prirodu ratovanja i ukazuje da vojni sukobi ne idu u korist čovečanstvu jer direktno utiče na smanjenje BDP-a, za razliku od Evrope nakon 14. veka, kada su uticali pozitivno – efektivni resurski koji bi pripali preživelom stanovništvu ne bi povećali njegovo bogatstvo nakon modernog rata onoliko koliko je to bio slučaj tada kada je rad bio „sport kraljeva“.
Ono što je zajedničko većini naučnika koji se bave ovom i sličnim temama je da gotovo svi ukazuju na besmisao ratovanja u moderna vremena i trude se da predstave razliku između tadašnjeg i današnjeg sveta koju mnogi često previde. Situacija u Evropi se pre industrijske revoucije menjala ratom, a nakon nje tehnološkim otkrićima.

Autor: Nenad Jovanović

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *