Osamdeset godina od napada na Perl Harbor – Dan kada je počeo svetski rat?

Društvo

Vrata svetskog sukoba nisu, kako se to najčešće prikazuje, otvorena nemačkim napadom na Poljsku 1939. godine. Tek je kasnija istoriografija ovaj lokalni spor u centralnoj Evropi okarakterisala početkom svetskog rata. Pravi sukob mundijalističkih razmera svoje početke pronalazi na Dalekom istoku i to, ni manje ni više, nego na iskrenom pokušaju japanskog naroda da Aziju oslobodi zapadnoevropskih imperijalista. Istini za volju, evropski sukob je u velikoj meri paralisao snage kolonijalnih sila Britanije i prevashodno Francuske na prostoru Indokine što je uslovilo i ubrzalo japanske aktivnosti na ovom prostoru. Agresivna politika Japana u Mandžuriji tridesetih godina XX veka predstavlja uvertiru i svojevrsni strateški manevar prema SSSR-u sa primarnim taktičko-strategijskim ciljem usmerenim ka jugu, na spornu oblast Indokine i Pacifika.
Uprkos velikim očekivanjima 1941. godine koja su negovana među svim zaraćenim stranama, da će japanska armija ući u kopneni sukob protiv SSSR-a i bar delimično sprati poraz kod Halkin Gola od pre dve godine, usledilo je veliko razočarenje svuda, pa čak i u Nemačkoj. Bez obzira na uporna i česta obaveštenja dobijana od jednog od najpoznatijih dvostrukih agenata u istoriji Drugog svetskog rata Riharda Zorgea, koji je potvrđivao japansku politiku mira prema Sovjetma i agresivne ambicije prema Indokini, vrh Trećeg Rajha želeo je da veruje u svrsishodnost svog neprirodnog ostrvskog saveznika. Tako je, umesto koordinisanog napada na SSSR, Japan svoje kopneno-mornaričke snage usmerio ka ostacima kolonijalnih oblasti sa jednim jedinim ciljem, a to je da iskoreni zapadni imperijalizam u Aziji. Japanski narod prihvatio je ovu politiku prilično iskreno, doživevši sebe kao oslobodioce Azije. Indokina je bila prva teritorija koju je Japan želeo priključiti Koprosperitetnoj sferi. Nakon munjevitog prodora nemačkih motorizovanih trupa kroz Ardene i brzog i lakog pada Francuske 1940. godine, njeno imperijano carstvo srušeno je poput kule od karata. Japan je do krajnjih granica iskoristio mogućnosti koje su mu se otvorile usled očajne situacije u kojoj su se tada našli Francuzi u Indokini. Tako je do kraja 1941. godine severni deo Indokine postao protektorat sa japanskim garnizonima u vitalnim područjima sa strateškim pristupom Malaju i Filipinima.
Promena situacije u Aziji međutim izazvala je strahove u Sjedinjenim Američkim Državama, koje je svesno potpirivala američka štampa, trudeći se svim silama da svoju državu uvede u rat. Ova mašinerija ratne propagande bila je svakako oformljena u Britaniji, ali ne sa ciljem uvlačenja Amerikanaca u rat na Dalekom Istoku već protiv za nju mnogo opasnijeg i snažnijeg neprijatelja, Trećeg Rajha. Dobro je poznata diverzantsko-obaveštajna služba Britanije, ozloglašena SOE, kojom se hvalio i sam njen tvorac Vinston Čerčil, čiji je zadatak bio da uvuče u rat sve raspoložive snage širom sveta protiv Nemačke. Bila je to služba čiji su agenti zapravo bili ratni huškači, diverzanti i produžena ruka vlade u Londonu. Oni su danonoćno radili na širenju mržnje i ratnog raspoloženja širom sveta, a sve u cilju rasterećivanja britanske borbene gotovosti u sukobu u kome samostalno nisu imali šanse. Jedna od retkih mudrih ličnosti u Sjedinjenim Američkim Državama, Direktor FBA, Džon Edgar Huver uzalud je pokušavao da svoju državu i narod održi neutralnima u sukobu koji je bio isključivo evropski.
Ključna osoba u izazivanju krize u Indokini, sasvim je izvesno, bio je sam američki predsednik Ruzvelt koji je sankcijama uvedenim Japanu do maksimuma zaoštrio politički stav Amerike na Pacifiku. Kao odgovor na američko ekonomsko uplitanje u Indokini japanska armija je otvoreno stavljena u stanje pripravnosti sa mogućnošću brzog stupanja u dejstvo. Uzaludni su bili napori diplomata amatera, odnosno sveštenika sa Merinola u posredovanju između Japana i SAD-a. Do zvaničnih razgovora između dve države je na kraju i došlo novembra 1941. godine bez obzira na to što su donekle pomračili savezničke odnose Japana sa ostalim članicama Pakta triju sila. Međutim, pregovori o opštim pitanjima nisu doneli nikakvih pomaka, pre svega zahvaljujući krizi vlade u Tokiju koja je zavladala baš u toku pregovora. Epilog krize bila je ostavka umerenog premijera Konoje na čije mesto je došao general Tojo Hideki, kao predstavnik politike slobodne Azije. Oduluka na rat je bila doneta iako su pregovori nastavljeni, a mornarica pripremljena za eventualni opoziv.
Konačno, još jednom se u punom sjaju pokazalo američko licemerje i imperijalizam, ovoga puta u ponudi za ukidanjem sankcija na naftu i čelik u zamenu za japansko napuštanje Indokine. Ujutru 7. decembra 1941. godine Japan je poslao diplomatsku notu kojom je objavljeno da su pregovori o miru propali. Za to vreme bombardovan je Perl Harbor, na ostrvu Hoju na Havijima. Ključna figura ovog napada bio je japanski pomorski oficir Isoroku Jamamoto, vojnik koga je neodoljivo privlačila moć i snaga avijacije. On je svojom vizijom i dugogodišnjim angažmanom uspeo da od dela japanske flote stvori posebnu formaciju koja je u svom sastavu podrazumevala avijaciju i predstavljala dodatak zvaničnoj ratnoj mornarici. Jamamoto je brzo napredovao i već sredinom 1939. godine postao je jedan od oficira koji je komandovao združenom flotom, čime je uključen u neposredno planiranje pomorskih operacije. Jamamoto je, kako je vreme prolazilo, uviđao opasnost od američkog prevrtljivog stava i imperijalnih ambicija, te je bio jedan od žestokih zagovorinika napada na američku azijsku flotu stacioniranu na Perl Harboru. S obzirom na to da je radom obaveštajnih odeljenja u Tokiju bilo poznato, na osnovu uvida u američke ratne planove, da će u slučaju rata flota iz Perl Harbora otvoriti nekoliko sukoba sa japanskom flotom u Pacifiku, njegova agitacija dobijala je i realni osnov opstanka Japana na spornom prostoru. Naime, Jamamoto je predlagao da se ovi američki planovi preduhitre iznenadnim napadom na stacioniranu flotu koja nije u stanju da zaplovi.
Planiranje akcije napada na Perl Harbol trajalo je nekoliko meseci, tačnije od juna 1941. godine i treba napomenuti da je Jamamoto morao uložiti ogromne napore kako bi ubedio vrhovno zapovedništvo japanske armije u delotvornost svog plana. Za ovaj poduhvat Jamamoto je prikupio dvadest tri broda, među kojima šest nosača aviona i dve oklopnjače, i dvadeset sedam podmornica. Mesec dana pre otpočinjanja napada ove snage zaplovile su prema zalivu Tankan, na Kurilskim ostrvima, odakle su se približile Havajima. Jamamoto koji je brižljivo nadgledao pripreme i kretanje flote ostao je na svom komandnom mestu u Tokiju.
U nedelju, 7. decembra 1941. godine, u ranim jutarnjim satima stigla je iz Tokija i poslednja radio-instrukcija, odnosno poslednje naređenje za napad. Tačno u šest i petnaest prvi talas aviona napustio je svoje nosače. Ista zastava koju je admiral Togo podigao trideset šest godina ranije uoči pobede nad Rusima, podignuta je uvis za ovu priliku. Japanska bombarderska flota bila je sačinjena od eskadrila lovačkih aviona, visokoletačkih torpednih bombardera i ponirućih bombardera. Čitav napad je trajao svega dva sata i predstavlja potpunu pobedu Jamamotove ideje ili bolje reći dalekosežne vizije ovog iskusnog oficira i prekaljenog vojnika. Tog dana uništeno je ili oštećeno osamnaest američkih oklopljača i pomoćnih brodova, zatim 349 aviona, ubijeno je ili ranjeno više od tri i po hiljada mornara, marinaca i vojnika, a slična sudbina zadesila je i oko stotinu civila. Perl Harbor, američka baza koja je decenijama bila temlj ponosa i samopouzdanja Sjedinjenih Američkih Država, pretvorena je u ruševinu sa desetkovanim garnizonom i brodovima u plamenu.
Japanski gubici bili su nesrazmerno manji u odnosu na neprijatelja, a efikasnost napada potvrđuje činjenica da tokom čitaog trajanja operacije američka komanda nije uspela locirati ni pravce napada, što je na kraju rezultiralo potpunom pobedom Japana, kao i time što se čitava njena ratna flota bezbedno vratila u domovinu.
Na kraju, pored neospornog vojnog debakla američke baze stacionirane na Perl Harboru, 7. decembar 1941. godine je datum kada je u bukvalnom smislu otpočeo svetski rat. Od toga dana Sjedinjene Američke Države su se otvoreno uključile u rat na strani Saveznika i preokrenule odnos snaga. Dugoročno posmatrano, napad na Perl Harbor nije ni pobeda Japana niti poraz Sjedinjenih Američkih Država, već isključivi diplomatski trijumf Čerčilove politike rata. Ispod tmurnih velova obaveštajnih službi raznih profila koje su operisali širom sveta tokom ratnih godina, iz skoro svih nailazimo na slična obaveštenja kada je u pitanju Perl Harbor. Radi se o tome da su britansko-sovjetski agenti, uostalom kao i njihove vlade, pronašle svoj zajednički interes u borbi protiv Trećeg Rajha, odnosno politike Pakta triju sila, a kao glavni cilj bilo je otvaranje niza frontova. Njihove agenture aktivno su radile, ne birajući sredstva, na tome da Ameriku uvuku u neprijateljstvo sa Nemačkom. Najprihvatljiviji mamac za to bio je Japan kao njen višedecenijski konkurent na Dalekom Istoku. Intrigantno je to kako su dve tako suprotne ideologije i politike pronašle svoju zajedničku talasnu dužinu i još pre 22. juna 1941. godine, odnosno nemačkog napada na SSSR, zajednički radile na razbijanju kontinentalnog bloka naroda koji se postepeno okupljao pod okriljem Pakta triju sila. Sa tim u vezi, zakulisna obaveštenja koja su decenijama nakon rata sporadično i bojažljivo iznosili pojedini obaveštajci potvrđuju sistematski politički, vojni i obaveštajni pritisak na Sjedinjene Američke Države da se odreknu izolacionističke politike i aktivno učestvuju u ratu.
Kontraverzne priče i teorije zavere podrazumevaju i to da je čak i američki predsednik Ruzvelt bio informisan o planu za napad na pacifičku bazu Perl Harbor, ali da je u dosluhu sa političkim moćnicima iz Londona svesno pričinio žrtvu kako bi uključio Ameriku u sukob. Nekoliko je primera o tome kako su obaveštajci putem svojih informacionih kanala obaveštavali vrh američke obaveštajne i političke elite o sigurnom napadu Japana na bazu u Pacifiku, na šta su ovi kao po pravilu ostajali gluvi i naizgled neuvereni u tvrdnje koje su bile sasvim relane. Motiv ove političke obmane na najvišem nivou bio je, kao što se može i očekivati, novac. U konkretnom slučaju, liderima SAD-a bilo je nedvosmisleno jasno da novac od zajmova koje su do tada davali Engleskoj i Francuskoj za ratne potrebe može biti vraćen tek ukoliko se Amerika direktno uključi u raspodelu sirovina i stvaranju novog kolonijalnog poretka nakon rata. Preduslov ulasku u ono što je sada prepoznatljivo kao Novi svetski poredak, sa svojim mehanizmom sile oličenim u obliku Atlanskog saveza, bio je direktno učešće u ratnim dejstvima.
Ne treba, takođe, zaboraviti ni činjenicu da je svojevrsna osveta za poniženje 7. decembra 1941. godine proizvela i najveći zločin u istoriji čovečnosti koji je pretrpeo upravo japanski narod, stavljajući tako tačku i na čitav svetski sukob. Svoju nadmoć u vidu dokaza o sopstvenoj pobedi poraženi na Perl Harboru pokazali su četiri godine kasnije nemilosrdno kažnjavajući civile u Hirošimi i Nagasakiju, oslikavajući sebe demonskim licem svetske nepravde i globalnog zla.

 

Srđan Jović

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *