BITKA ZA LOZNICU 1941. GODINE – SUKOB KOJI JE RASPALIO EVROPU

Društvo

Drugi svetski rat u Jugoslaviji, uostalom kao i u čitavom svetu, bio je ideološki, a ne nacionalni sukob. Svaka od političkih, odnosno ideoloških frakcija postojala je u okvirima svih državnih i etničkih granica. U zavisnosti od države i naroda postojale su izvesne ideološke razlike, ali u globalu su se svi mogli podeliti u tri velike političko-idejne opcije: socijaldemokrate (građanska demokratija sa uporištem u Engleskoj), nacionalsocijalisti i komunisti.
Kada je Jugoslavija u pitanju, nakon neuspelog pokušaja kneza Pavla Karađorđevića da izbegne ratna dejstva i stavi se u povlašćen savez koji su u osnovi činile Nemačka i Italija, formirane su borbene grupacije sva tri političko-idejna bloka. Pokret Jugoslovenske vojske u otadžbini Dragoljuba Mihailovića odmah se stavio pod okrilje britanskih socijaldemokrata koji su najzaslužniji za otpočinjanje rata u Jugoslaviji. Oni su, zapravo, izazvavši puč u Beogradu 27. marta 1941. godine uspeli da uvuku Jugoslaviju u rat u skladu sa poznatom Čerčilovom politikom gerilskog rata kojim je, kako je govorio, trebalo raspaliti Evropu. To je praktično značilo uvlačenje ostalih evropskih naroda u svojevrsni teroristički rat protiv Nemačke i Italije, za račun Engleske. Istini za volju, Englezi nisu štedeli ni sredstva ni ljudstvo u ispunjenju ovog zadatka, pa je tako među evropskim pokretima otpora, paralelno sa gerilskim dejstvima protiv nacionalsocijalista, vođena i borba za sticanje britanske naklonosti.
Osnovana na labavim multinacionalnim osnovama, Jugoslavija je za svega 12 dana doživela potpuni krah. U pepelu Jugoslavije od aprila 1941. godine vodila se koliko nepotrebna, toliko i krvava borba do smrti između predstavnika sva tri bloka. Nacionalsocijalisti kao u tom momentu dominantna institucijalna frakcija uspostavili su vlast podržavajući staru srpsku aristokratiju i vojnu elitu kojoj su iskazivali čast i poštovanje za herojske podvige s početka XX veka. Na čelu ove opcije našao se predsednik Vlade narodnog spasa Milan Nedić, proslavljeni srpski oficir iz Balkanskih i Prvog svetskog rata.
Ironiju rata u Jugoslaviji naglašava činjenica da su se ratne operacije vodile na delovima slomljene države, na kojima je prevashodno živelo srpsko stanovništvo. Uprkos činjenice da su Srbi, kao etnička celina, pokušali da izbegnu sumanuti rat, lukavom i manipulativnom politikom svih njenih neprijatelja, koji su dočekali momenat da se okrenu protiv Srba, oni su podneli najveće žrtve. Zapravo su se svi sukobi koji su vođeni protiv tadašnje vlasti odigrali na teritoriji Srbije, pa je tako srpski narod pretrpeo i najveće štete. Obe frakcije, koje su u svojim opredeljenjima imale navodno jugoslovenstvo ili čak srpstvo, delovale su isključivo za račun imperijalnih interesa Londona ili Moskve. Mihailovićev pokret i uopšteno pokret Jugoslovenske vojske u otadžbini, poznatiji kao četnički, služio je engleskim interesima na taj način što je, koliko god bio slab, odvlačio pažnju nacionalsocijalista i remetio pozadinu. Kada je u pitanju komunistički blok u Jugoslaviji, dovoljan pokazatelj da je to bila internacionalna frakcija sa centrom moći daleko van Jugoslavije ili Srbije, jeste činjenica da se u sukobe uključio tek nakon što je SSSR, kao idološka vodilja, zauzeo borbene položaje u svetskom ratu.
Međutim, tokom sukoba protiv zajedničkog neprijatelja, odnosno nacionalsocijalista, ciljano i sa namerom je otpočet rat u srpskom delu nekadašnje Jugoslavije. Kako bi ironija bila potpuna, rukovodioci su birani isključivo iz delova etničkih skupina koje neguju vekovnu netrpeljivost prema Srbima. Bez obzira na to što su iz Londona i Moskve nacionalsocijalisti izdvojeni kao prvi i najopasniji neprijatelj, ove dve frakcije tukle su se i između sebe. Njihova sukobljenost dostizala je kako direktne vojne okršaje, tako i metafizičke dimenzije ideološke suprotstavljenosti. Sa tim ciljevima decenijama, pogotovo tokom posleratnog perioda komunističke vladavine Jugoslavijom, utemeljeno je verovanje da je prva „slobodna“ teritorija ni manje ni više nego u Evropi bila uspostavljena u Užicu, gradu koji su sopstvenim snagama baš komunisti osvojili od okupatora i držali pod svojom kontrolom. Teoriju zavere koju su posleratne vlasti beskrupulozno plasirale narodu upotpunjavao je onaj deo koji svedoči o tome da je samo zahvaljujući zauzetosti u Užicu, nemačka vojska doživela poraz na istočnom frontu od Crvene armije!
Kako god, činjenica je da su prvi i žešći otpor nacionalsocijalistima od komunista u Jugoslaviji pružili predstavnici pokreta Jugoslovenske vojske u otadžbini. Međutim, vojni i politički lider ovog pokreta, Dragoljub Mihailović, svestan težine položaja u koji se država i narod nalaze, pokušao je laviranjem između dve frakcije da dobije na vremenu i sačeka eventualno prihvatljiviji momenat za delovanje. Prvi grad u Jugoslaviji 1941. godine iz kojeg su se nacionalsocijalisti morali povući svakako nije bilo Užice, već Loznica, a prvi oslobodioci nisu bili komunistički partizani nego pripadnici Jugoslovenske vojske u otadžbini.
Zajedničko za oba antinacionalna pokreta u Jugoslaviji leta 1941. godine, pored toga što su pokrenuti na teritoriji Srbije, bilo je i to što ih nisu predvodili Srbi. Naime, dobro je poznato da je komunistički pokret predvodio Josip Broz, koji je svoju perfidno skrivenu mržnju prema Srbima u potpunosti pokazao tek kada je njome zavladao. Sa druge strane, napad na Loznicu i prvi sukob protiv nacionalsocijalista predvodio je, mimo volje i odobrenja Mihailovića, potpukovnik Jugoslovenske vojske, Veselin Mista. Rođen u mestu Buna kod Mostora, on se školovao u Francuskoj i Čehoslovačkoj, a Srbiju je prvi put video onda kada je trebalo da u ime svojih nalogodavaca u njoj izazove rat i krvoproliće. Uprkos naređenju svog pretpostavljenog generala Mihailovića, da se zajedno sa majorom Todorovićem uputi u istočnu Bosnu radi pomoći srpskim ustanicima u NDH, on se, na svoju ruku ili po naređenju viših institucija od Mihailovića, avgusta 1941. godine našao u manastiru Tronoša. U ovom manastiru, u selu Korenit, kraj Tršića, Mista je sa igumanom manastira, Georgijem Bojićem, doneo odluku i skovao plan o napadu na Loznicu. Kao dokaz zavere i zlozlutni podsetnik na ovaj događaj ostaje da svedoči britansko prisustvo u srpskom manastiru. Tokom sastanka na kome je doneta odluka za napad na Loznicu prisustvovao je glavom i bradom mistični britanski obaveštajac, Herbart Muler.
Bitka za Loznicu otpočela je u ponoć 30. avgusta 1941. godine. Tokom ranih jutarnjih časova narednog dana, nakon što su branioci grada odbili da se predaju, usledio je napad po ranije osmišljenom planu. Nemačka uporišta u Domu kulture, gimnaziji i u bunkeru ispred kafane Laze Hajdukovića, savladana su do kraja dana. Tokom napada na poslednje nemačko uporište komandant napada Mista stradao je pokošen rafalom iz bunkera. Ipak, do ponoći je bitka okončana, a ishod je bio četničko zauzimanje Loznice, 8 poginulih i 4 ranjena četnika, nekoliko stradalih i ranjenih Nemaca i 93 zarobljenika. Nakon ovog četničkog uspeha, prinuđen razvojem situacije i moguće pritiskom od strane predstavnika svoje Vlade u izbeglištvu, Mihailović je konačno izdao naređenje o otpočinjanju ustanka u Srbiji.
Na kraju, celokupna borba koja se rasplamsala krajem 1941. godine na prostoru Srbije proizvela je uništenje ili navela na samouništenje poslednju grudvicu razuma i antimilitarne politike koja je tada netragom nestala. Epilog sumornih ratnih godina bila je dobro poznata komunistička diktatura, odnosno svojevrsna doktrinarna okupacija uma, kojom je srpski narod uskraćen najpre za svoje vekovne i krvlju plaćene teritorije, zatim sopstvene nacionalne i kulturne samosvesti i ekonomske stabilnosti.

Autor:Srđan Jović

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *