Petar Kočić sve što niste znali o njemu

Društvo

Petar Kočić rođen je 29. ​​jun 1877. godine u posljednjim danima osmanske vladavine u porodici bosanskih Srba u zaseoku Stričići, u regiji Zmijanje, blizu Banja Luke u severnoj Bosni. Bio je pisac, aktivista i političar bosanskih Srba. Kočić je počeo pisati na prelazu u dvadeseti vek, prvo poeziju, a zatim i prozu. Dok je bio student, postao je politički aktivan i počeo je agitirati za agrarne reforme unutar Bosne i Hercegovine, koju je Austrougarska okupirala nakon povlačenja Osmanlija 1878. godine. Druge reforme koje je Kočić zahtevao bile su sloboda štampe i sloboda okupljanja , koji su pod Austrougarskom bili odbijeni.

Njegov otac, Jovan, bio je pravoslavni sveštenik, a majka Mara domaćica. U roku od godinu dana od njegovog rođenja, Bosanski vilajet je okupirala Austrougarska, čime je iznenada prestao više od četiri veka osmanske vladavine. Kočićev otac položio je svešteničke zavete 1873. Kočićeva majka je 1879. umrla dok mu je rađala mlađeg brata Iliju, a njegov otac je odlučio da se zamonaši u manastiru Gomionica, gde je usvojio monaško ime Gerasim.

Nakon majčine smrti, Petar, Milica i Ilija, poslati su da žive sa svojom širom porodicom u seljačku zadrugu. Svakom članu zadruge dodeljena je posebna uloga. Kočić je imao zadatak da čuva stoku. U to vreme devedeset posto bosanskog stanovništva bilo je nepismeno, a pripovedanje je poprimilo pretežno usmeni karakter, o čemu svedoči tradicija gusla, jednožičnog instrumenta koji se koristio za recitaciju epske poezije, koja je bila primarni oblik zabava u srpskim seljačkim zajednicama. Kočić je ostao nepismen do jedanaeste godine, kada je otpremljen u Gomionicu, gde mu je otac od tada postao iguman, na osnovno školovanje. Kočićev boravak u manastiru, tokom kojeg je poučavao istoriju Srba i upoznavao se sa srpskom tradicijom i predanjem, ostavio je na njega neizbrisiv utisak i uticao je na njegovo buduće pisanje. 1888. godine, otprilike u vreme kada je Kočić stigao u Gomionicu, austrougarska policija uhapsila je njegovog oca zbog vođenja demonstracija protiv prestolonaslednika Rudolfa tokom državne posete Banja Luci, i osuđen na sedam meseci zatvora.

Kočić je napustio Gomionicu nakon dve godine i završio osnovno obrazovanje u pravoslavnoj verskoj školi u Banjoj Luci, iako se svakog leta vraćao u manastir kako bi proveo vreme sa svojim ocem. Kočić je bio najbolji učenik u svom odeljenju verske škole, a nakon što je diplomirao 1891. godine, otišao je u Sarajevo kako bi pohađao srednju školu u Prvoj sarajevskoj gimnaziji. Tokom svoje prve tri godine briljirao je u predmetima kao što su matematika, kao i grčki, latinski, nemački i srpskohrvatski, koji su Austrougari smatrali „jezikom zemlje“, kako ne bi postali upleteni u lokalne etnolingvističke sporove. Kočić je u četvrtoj godini doživeo nasilni napad, psujući nastavnika teologije i bacajući mu udžbenik zbog loše ocene. Otpušten je iz učionice i podvrgnut novčanoj kazni. Prema rečima jednog školskog druga, ispad je promenio Kočića, „pretvarajući ga od ambicioznog, disciplinovanog učenika, u skitnicu i posetioce kafana i barova.“ Nakon incidenta u kojem su vidno opijeni Kočić i njegovi prijatelji verbalno zlostavljali učenike muslimane u jednom hotelskom baru, Kočić je izbačen iz gimnazije. Nije mogao da se upiše u nijednu srednju školu u Bosni, pošto je očigledno navukao gnev austrougarskih vlasti, te je bio prinuđen da nastavi školovanje u susednoj Srbiji. Upisao se u beogradsku gimnaziju, koju je završio 1899. godine.

Kočić je pisao sva tri književna roda, epiku (pripovetke, crtice i slike), liriku (pesme u stihu i prozi) i dramu (dramske satire). Najviše umetničke domete dostigao je pišući pripovetke i dramske satire. Njegovo stvaralaštvo se može podeliti u dva dela. Prvi obuhvata studentski period od 1901. do 1905. godine tokom koje je objavio tri zbirke pripovedaka istog imena: „S planine i ispod planine” (1902), „S planine i ispod planine” (1904) i „S planine i ispod planine” (1905), kao i dramsku satiru „Jazavac pred sudom” (1904). Drugi period obuhvata period od 1908. do 1911. kada su nastali „Jauci sa Zmijanja” (1910) i „Sudanija” (1911). Poetiku Kočićevog stvaralaštva odlikuju: izraziti likovi Krajišnika, gorštački ponos i prkos, narodni moral, tradicionalno rodoljublje, pobuna protiv okupatora, satira i humor, živopisni pejzaž, živ i tečan dijalog, sveža, puna i bogata narodna reč i jedar, živopisan nesporedan stil. Pored toga što se smatra jednim od prvih modernih pisaca srpske književnosti, Kočić se smatra i prvim velikim srpskim piscem iz Bosne i Hercegovine, piscem koji je uveo bosanskog seljaka u srpsku književnost i piscem koji je oživeo seosku pripovetku.

Kočić je vodio nekoliko demonstracija u Sarajevu i tri puta je zatvaran zbog objavljivanja novinskih traktata koji kritikuju vladavinu Habsburga. Većinu svog zatvora proveo je u samici, što je doprinelo razvoju depresije. Kočić je 1909. oslobođen u okviru opšte amnestije. Sledeće godine objavio je svoju treću i poslednju zbirku kratkih priča i osvojio mesto u novostvorenom Parlamentu Bosne (Sabor), gde je postao vođa frakcije antiaustrijskih srpskih nacionalista. On je lobirao za povećane ustupke seljacima i poljoprivrednicima bosanskim Srbima, agitujući protiv Austrougara i zemljoposedničke klase bosanskih muslimana. Napustio je Sabor 1913. godine, navodeći kao razlog mentalnu iscrpljenost. U januaru 1914. Kočić je primljen u beogradsku mentalnu bolnicu, gde je dve godine kasnije umro, 27.-og avgusta 1916. godine.

Kočić je bio jedan od najznačajnijih političara bosanskih Srba u doba Austro-Ugarske, kao i jedan od najznačajnijih dramskih pisaca Bosne i Hercegovine u dvadesetom veku. Bio je poznat po svom vatrenom temperamentu, koji je često koristio protiv austrougarskih vlasti. Kočićeva dela nisu uticala samo na čitavu generaciju bosanskih intelektualaca, poput budućeg nobelovca Ive Andrića, već i na srpske i jugoslovenske nacionalističke pokrete, kao i na bosanskohercegovačke autonomaške i jugoslovenske komunističke pokrete. Brojne ulice u Bosni i Hercegovini i Srbiji nose njegovo ime, a njegova slika se pojavila na bosanskim novčanicama od 100 KM od 1998.

Autor: Marija Kostić

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *