Ohridski sporazum – pitanje nezavisnosti Makedonije

Politika

Pre tačno dvadeset godina sklopljen je sporazum o miru između Vlade Republike Makedonije i predstavnika Albanaca u ovoj državi. Poznat kao Ohridski sporazum okončao je sukob albanske Nacionalne oslobodilačke armije i makedonskih snaga bezbednosti u apsolutnu korist albanske nacionalne manjine. Osnovna odrednica mira bilo je priznavanje albanskog jezika, pored makedonskog, kao zvaničnog u čitavoj državi.
Sporazum u Ohridu može se posmatrati sa dva aspekta, ali ne treba previše polemisati da bi se došlo do zaključka o tome šta on praktično predstavlja. Naime, nakon što je makedonski narod tokom svog boravka u komunističkoj Jugoslaviji stekao svoju narodnost, neki bi rekli i nacionalnost, jezik, kulturu, tradiciju, čak i istoriju, koja poprima fantastične antičke razmere, a koje su u ozbiljnim diskusijama ispod nivoa komentarisanja, konačno su dobili i nezavisnost. Ta nezavisnost stečena je 1991. godine u vremenima raspada SFR Jugoslavije, koja je pripremljena još 1945. godine kao put ka suzbijanju srpskog etničkog organizma, pre svega na svojim rubnim područjima. Tvorci ove nezavisnosti, međutim, nisu računali na postojanje izuzetno postojane, jake i agresivno nasrtljive nacionalne manjine u Makedoniji, koja je otvoreno pokazala svoj bezobrazluk još prilikom dobijanja sopstvenih državnih obeležja. Radi se svakako o albanskom narodu i Albaniji kao, još u svom nastajanju, prozapadnoj i antisrpskoj tvorevini.
Opijeni stečenom nezavisnošću, u svojim ekstremima naglašavajući čak i ostvarenu slobodu, Makedonci su se morali suočiti sa izuzetno opasnom i nemilosrdnom pretnjom, tj. narodom koji je živeo u njihovoj blizini, tačnije u njihovoj državi. Iako nije sasvim jasno na koji način i od koga su se to stanovnici vardarske Makedonije mogli osloboditi, oni su od tada sebe i de facto doživljavali kao posebnu etničku i državnu celinu, ne mareći previše za odbijanje Grčke da prizna postojanje države sa svojim simbolima i imenom svoje drevne teritorije. Navodno su se Makedonci oslobodili, ni manje ni više nego od Srba koji su tobož vladali Makedonijom, kao da to nije teritorija koju je srpska vojska oslobodila tokom Prvog balkanskog rata i kao da tamo nije živeo srpski narod koji je pre više od stotinu godina molio srpsku Vladu u Beogradu i kralja Petra Karađorđevića da pomognu u oslobađanju od Turaka i jake bugarske agitacije na tom prostoru. Kako god, vođeni neshvatljivom željom za nekakvom slobodom, oni su uz pomoć već spremnih agentura među zapadnim silama, u vremenu opšte nacionalne opijenosti među narodima koji su živeli na periferiji Jugoslavije, dobili ono što su hteli. Popularizovanje Makedonaca kao posebnog naroda otišlo je u toliku krajnost da su čak neki istoričari iz Engleske pokušali dokazati da Balkanski ratovi zapravo nisu oslobodilački, već osvajački.
Ipak, kada se činilo da je sve u redu, Makedonci, kao novoformirani ili bolje reći tek osmišljeni narod, nisu mogli pokazati ni dovoljno snage ni visprenosti da se nose sa izazovima koji su ih čekali. Poenta leži u tome da su oni po svojoj suštinskoj etničkoj, kulturnoj, tradicionalnoj, folklornoj, jezičkoj i religijskoj formi deo srpskog nacionalnog bića, te da su kao takvi uvek bili oslonjeni na stabilne, duboko utemeljene i postojane srpske državne i verske institucije. Ostavši tako usamljeni i bez potpore onih koje su tako veselo napustili, postali su izloženi čvrstom albanskom separatizmu koji je devedesetih godina žario Balkanom, potpaljivan iz udobnih fotelja u Vašingtonu, Briselu, Londonu i ostalim zapadnoevropskim prestonicama.
Rat u Makedoniji počeo je s proleća 2001. godine, a otpora makedonskih snaga bezbednosti gotovo da nije ni bilo. Oni su, brže bolje, u strahu, iznenađenosti i sopstvenoj slobosti odlučili da pregovaraju sa onima sa kojima se pregovarati ne sme: teroristima. Pokleknuvši tako pred pretnjom građanskog rata, Makedonci su svoju nezavisnost lako i bez borbe unizili prepuštajući teroristima jedan za drugim ustupke koje su oni želeli. Najpre je to bilo priznavanje albanskog jezika u Ohridu avgusta 2001. godine, da bi potom sporadično sledili i drugi, politički ustupci. Zahvaljujući toj nesposobnosti i plašljivosti, u Makedoniji sada imamo svojevrsnu dvojnu državu u kojoj Albanci imaju gotovo ravnopravnog učešća u vlasti, odnosno svim njenim polugama.
Ohridski sporazum, dakle, može se posmatrati, kao što rekosmo na početku, dvojako. Najpre kao okončanje kratkotrajne makedonske nezavisnosti i kao početak postepene okupacije teritorije vardarske Makedonije od drske eskalacije albanskog nacionalizma. Pretnja koja vreba ogleda se u postupnosti i dugovečnosti agresivnih tendencija albanskog naroda čije oči kao svoje krajnje ciljeve vide mnogo dalje od Albanije, KiM i Makedonije. Albanska nacionalna politika, osmišljena od strane braće Frašeri i usvojena još krajem XIX veka u svojim megalomanskim planovima gleda prema severnoj Grčkoj, istočnim delovima nekadašnje Zete, i ka južnoj Srbiji. Ipak, ovakve planove moguće je ostvariti samo uz direktnu vojnu i finansijsku potporu iz inostranstva, kao što je bio slučaj krajem devedesetih godina XX i početkom XXI veka. Imajući u vidu da se politički okviri na globalnom planu dramatično menjaju, sasvim je verovatno očekivati da, uzdrman poredak uspostavljen početkom novog milenijuma, tokom narednih decenija doživi svoj krah koji bi uz odgovornu i opreznu politiku mira mogao u svojoj krajnosti proizvesti prirodne granice na Balkanu.

Autor:Srđan Jović

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *