Jezdimir Dangić- najbolji Dražin četnik

Društvo

 

Jezdimir Dangić rođen je 4. maja 1897. godine u Bratuncu, koji je u to vreme bio u austrougarskom okupiranom bosanskom vilajetu Osmanskog carstva. Kao jedno od desetoro dece oca Save, srpskog pravoslavnog sveštenika, i majke Milice pohađao je gimnaziju u Tuzli, a u mladosti je bio simpatizer komunista. Bio je i jedan od najmlađih članova panslavističke revolucionarne organizacije poznate pod imenom Mlada Bosna.

Dana 28. juna 1914. godine, nadvojvodu Franca Ferdinanda u Sarajevu je ubio jedan od Dangićevih drugova iz Mlade Bosne, Gavrilo Princip. Ovaj događaj je izazvao izbijanje Prvog svetskog rata. Nakon atentata, Dangića je uhapsila austrougarska policija. U septembru 1915. suđeno mu je zajedno sa 32 drugova u Bihaću i osuđen je na dve godine zatvora za učešće u revolucionarnim aktivnostima. Uhapšeni su i Dangićevi roditelji. Njegov otac je proglašen krivim za izdaju i osuđen na smrt, ali mu je kazna kasnije smanjena na tri i po godine zatvora. Dangićevoj majci nikada nije suđeno jer je doživela psihički slom nakon što je nekoliko meseci provela u samici, a suđenje joj je odloženo na neodređeno vreme.

Dangić je pušten iz zatvora krajem rata, u novembru 1918. Sledeće godine je pomogao u organizaciji niza prokomunističkih demonstracija u Beogradu, zbog čega je uhapšen i ponovo zatvoren. Godine 1920. regrutovan je u vojsku novostvorene Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i bio je raspoređen u žandarmerijsku jedinicu stacioniranu u Kratovu (u današnjoj Severnoj Makedoniji). Po otpuštanju iz žandarmerije, Dangić se vratio u Beograd, gde se upisao na Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu. Takođe je postao član Lige poljoprivrednika, političke stranke koja je nastojala da zaštiti interese seljaštva bosanskih Srba, a koju istoričar Marko Atila Hoare opisuje kao preteču četničkog pokreta u Bosni i Hercegovini tokom Drugog svetskog rata. Dangić je ponovo pozvan u žandarmeriju 3. januara 1928. godine, ovaj put kao potporučnik konjanika i bio je stacioniran u pograničnom gradu Subotici u Vojvodini. Njegova karijera uključivala je zadatke u Virovitici, Sarajevu, Tuzli, Sremskoj Kamenici kod Novog Sada i Zagrebu.

Major Dangić je u Drugom svetskom ratu bio načelnik Komande Istočne Bosne i Hercegovine Jugoslovenske vojske u Otadžbini i vođa Srpskog ustanka od avgusta 1941. do aprila 1942. godine u Istočnoj Bosni koja se tada nalazila u sastavu NDH. Protiv majora Dangića i srpskih ustanika nemačko-hrvatske okupacione snage su preduzele više neprijateljskih ofanziva.

Početkom februara 1942. u Beogradu su održani pregovori između vođe srpskih ustanika majora Jezdimira Dangića sa jedne strane i nemačkih vojnih vlasti u Srbiji i predstavnika vlasti NDH sa druge strane, dok je posrednik bila vlada Milana Nedića. Ovi pregovori su ubrzo propali jer je ustaško rukovodstvo uputilo protestnu notu Nemcima uz obrazloženje da se deo teritorija NDH kao međunarodno priznate države ne može odvajati od njene celine, posle čega je i nemačka komanda u Srbije obaveštena da prekine pregovore svake vrste sa pobunjenicima.

Nakon ovog, nemačko-hrvatske snage preduzimaju do tada najveću ofanzivu na srpske ustanike na čelu sa majorom Dangićem aprila 1942. pod šifrovanim nazivom „Operacija Trio“, čiju je glavnu udarnu snagu predstavljala hrvatska Crna legija pod komandom Jure Francetića, koja je izvršila masovne zločine nad srpskim civilima i zarobljenim četnicima u selu Stari Brod na reci Drini. Tokom ove ofanzive nemačke snage zarobljavaju majora Dangića i odvode u zarobljeništvo, u logor Strij, u Poljskoj.

Avgusta 1944. uspeva da pobegne iz zarobljeništva i pridružuje se poljskom pokretu otpora tokom Varšavskog ustanka u kome ima značajne zasluge. Nakon sloma ustanka zarobljava ga Crvena armija koja ga kao osobu od visokog značaja sprovodi u zatvor Lubjanku u Moskvu, a potom su ga isporučili FNR Jugoslaviji u kojoj je na vlast došla KPJ na čelu sa J. B. Titom.

Nakon uspostavljanja diplomatskih odnosa nove Jugoslavije i zemalja antifašističkog bloka, majoru Dangiću je suđeno za izdaju zemlje. Suđenje je počelo februara 1947. godine pred Vojnim sudom 3. armije u zgradi današnjeg poslovnog centra Skenderija u Sarajevu. Izveden je pred sud pod optužbama da je pomagao četnički pokret Draže Mihailovića, da je vršio masovne zločine, da je sarađivao sa kolaboracionom vladom Milana Nedića, da je sarađivao sa italijanskim i nemačkim okupatorima i za izdaju zemlje. Osuđen je na kaznu smrti i pogubljen je u Sarajevu 1947.

Dangić i njegova supruga Nevena imali su troje dece, sina po imenu Ljubiša i dve ćerke, Nadu i Ljijanu. Između 1937. i 1941. godine Dangić je objavio deset članaka u beogradskim novinama, Politici.

Prvi roman „Naše tamnovanje“ objavio je pod pseudonimom Miroljub Bogić 1938. godine. To je bio kritičan uspeh. 1940. Dangić je objavio drugi roman pod naslovom „Glad i tamnica“, koji je takođe bio dobro prihvaćen. Takođe je 1940. imenovan za načelnika odreda žandarmerije stacioniranog u beogradskoj kraljevskoj palati. U vreme invazije na Jugoslaviju u aprilu 1941. godine, dostigao je čin majora.

Autor: Marija Kostić

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *