Orijent ekspres, voz koji je spajao Grad svetla i Kapiju Orijenta

Društvo

Orijent ekspres jedan je od najslavnijih vozova u istoriji železnica. Saobraćao je na liniji Pariz-Istanbul. Postao je sinonim za luksuzno putovanje vozom iako u početku to nije bio. Bio je u vlasništvu preduzeća Kompanji Internasional de Vagon-Lit.

Iako je Orijent ekspres svoju popularnost stekao zahvaljujući činjenici da je povezivao Grad svetla, Pariz i Kapiju Orijenta, Istanbul, priča o ovom vozu počinje u Belgiji i to zahvaljujući zabranjenoj ljubavi. Naime, kada  mlađahni Žorž Nagelmaker, sin uglednog belgijskog bankara, zaljubio u svoju znatno stariju rođaku, porodica je u pokušaju da spreči skandal pronašla solomonsko rešenje. Tek stasalog Žorža strpali su na brod i uputili u Ameriku, “da vidi sveta”.  Na tom putovanju mladić je uglavnom putovao vozom i to čuvenim luksuznim spavaćim kolima kompanije Pulman.

Ubrzo je ljubav prema starijoj dami bila zamenjena ljubavlju prema železnici, te 1873. godine osniva firmu koja će prerasti u  Kompanji Internasional de Vagon-Lit (Compagnie Internationale des Wagons-Lits), koja će u narednih gotovo čitav vek upravljati najčuvenijim luksuznim vozom na svetu – Orijent ekspres.

 

Prvo putovanje izvedeno je 1883.godine, da bi dve godine kasnije ruta bila produžena do Budimpešte, Beograda i Niša. Beograd, grad koji je spajao Istok i Zapad. Na velika vrata železničke Evrope stupio je 1884.godine kada je završena gradnja velike Glavne železničke stanice na današnjem Savskom trgu.  Ubrzana izgradnja pruga u Srbiji, povezanost sa rekama Dunavom i Savom, stari trgovački putevi koji su još od rimskih vremena vodili ovim krajevima, uslovili su da Beograd za samo par godina postane važno železničko čvorište. Zahvaljujući, između ostalog, i popularnosti Orijent ekspresa, dnevno je kroz beogradsku stanicu prolazilo i dve stotine vozova. U to vreme je voz na relaciji Pariz – Budimpešta saobraćao svakodnevno, a tri puta nedeljno su krajnje stanice bile Beograd i Istanbul. Zanimljiv je podatak da je brzina voza na deonici između Beograda i Mladenovca iznosila 65 km/h, a na kroz Srbiju do Niša i preko 80 km/h, gotovo isto ili brže nego danas.

Iz tog vremena je i čuvena i neproverena anegdota o tome kako je Orijent ekspres samo jednom kasnio, i to zbog toga što je jedan od članova francuske delegacije koja je bila u poseti Beogradu spazio na stanici heroinu Milunku Savić i potrčao da joj se zahvali. Potom je ganut činjenicom da heroina nema novca za putovanje u Francusku na obeleževanje desetogodišnjice pobede u Prvom svetskom ratu, na brzinu izdejstvovao sredstva i papire za njeno putovanje. Da li se ovo zaista desilo, danas je teško proveriti.

Sve ove i slične priče bile su inspiracija da se čuveni Orijent ekspres, a posebno njegova linija Simplon Orijent ekspres nađe i u popularnoj kulturi. Njime je putovao Herkul Poaro u “Ubistvu u Orijent ekspresu”, Džejms Bond u “Iz Rusije s ljubavlju”, Grof Drakula u istoimenom romanu, spominje se i u filmu “102 dalmatinca”, ali u “Putu oko sveta za 80 dana”. Svi ovi likovi iz romana i filmova bi u nekom trenutku pogledali bi kroz prozor i videli čuvenu tablu sa natpisom “Beograd”. A posle stajanja od 45 minuta, uz veseli zvižduk lokomotive i mahanjenje zastavicima otpravnika vozova, železnička pruga bi ih odvela dalje put zapada ili istoka, u kom smeru bi se već zaputili.

Nakon 126.godina, najpoznatija linija u istoriji železnice, pre kraja 2009 je izbrisana iz evropskih redova vožnje. Odluka o ukidanju orijent ekspresa, kojem je, i pored zadržanog naziva Beč bio najistočnija stanica, doneta je zato što su njegovu trasu, na većini deonica zamenili moderni vozovi nekoliko puta brži nego oni koji su nekada povezivali Pariz sa Istanbulom. Orijent ekspres je nekada prolazio kroz Francusku, Nemačku, Austriju, bivšu Jugoslaviju, Rumuniju, Bugarsku, Tursku, do čijeg glavnog grada je prestao da saobraća 1977. godine.

Orijent ekspres u popularnoj kulturi

Legendarni „Orijent ekspres“ ubrzo je postao glavni protagonista u raznim fimovima i knjigama kojima su se obično dešavali misteriozni zločini sa neverovatnim zapletima i uzbudljivim romansama. Najpoznatije delo je roman Agate Kristi, „Ubistvo u orijent ekspresu“, zatim „Voz za Istanbul“ autora Grejma Grina.

Autor: Marija Jovičić

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *