Himne Srbije kroz istoriju

Društvo

Himna kao pesma predstavlja hvalospev Bogu, ideologiji ili državi, pa su i Srbi kroz vekove pronalazili svoj simbolični izraz u himni, trudeći se da u njoj ovekoveče istorijske tokove svoga naroda. Himna izražava odanost, lojalnost, pobožnost, kao i predanost, privrženost i poštovanje. Himna je najstarija pesnička vrsta koju susrećemo delimično već kod Egipćana, Vavilonaca i Asiraca. U srednjem veku himne su bile crkvene pesme, a u renesansi se himnama opisuju lepote prirode. Kasnije, sa stvaranjem prvih nacija nastaju nacionalne i rodoljubive himne, a pojavom društvenih klasa i borbene. Od tih najpoznatija francuska Marseljeza ( franc. La Marseillaise ) i Internacionalna ( franc. L’Internationale ). U 19.veku se uvode posvuda nacionalne himne, kao himne vladara u monarhijama.

Ujedinjenjem u Kraljevinu SHS decembra 1918, postavilo se I pitanje korišćene državne himne u svečanim prilikama. Iako nije bilo zakona o himni, spojene su narodne himne sva tri južnoslovenska plemena I obrazovana himna Kraljevina SHS/Jugoslavije. Pevani su stihovi Bože pravde,   zatim stihovi Lijepa naša domovina I potom Naprej, zastava slave, sve sa prvim I poslednjim strofama. Sve tri narodne himne nastale su u 19.veku u vreme romantizma I nacionalnog poleta. Iako je Bože pravde kao rodoljubiva pesma nastala poslednja  u odnosu na sve tri narodne himne, postala je prva nacionalna I državna himna kada je Srbija proglašena kraljevinom, februara 1882. Deset godina ranije, prilikom proslave punoletstva kneza Milana Obrenovića I njegovog stupanja na presto Srbije, 10.avgusta 1872.održan je komad sa pevanjem “Markova sablja”. U okviru predstave otpevana je I pesma “Bože pravde” koju je napisao Jovan Đorđević ( 1826-1900), književnik, dramaturg, upravnik Srpskog  narodnog pozorišta u Novom Sadu I Narodnog pozorišta u Beogradu. Muziku za nju komponovao je  kompozitor Davorin Jenko, Slovenac koji je u drugoj polovini 19.veka živeo I radio u Srbiji. Pesma se dopala knezu Milanu I prisutnima te je iskorišćena prilikom proglašenja Kneževine Srbije za Kraljevinu Srbiju I kneza Milana za kralja februara 1882. Od tog dana pesma “Bože pravde” izvođena je u svečanim I prazničnim prilikama kao zvanična Himna Srbije. Uz manje izmene, pesma je nadživela brojne dinastičke I društvene promene u Srbiji, pa se I danas izvodi kao himna Republike Srbije.

Nestankom Kraljvine Jugoslavije u Aprilskom ratu 1941.sa istorijske poznanice nestala je I modifikovana nacionalna srpsko-hrvatska-slovenačka himna. U jeku Drugog svetskog rada I stvaranja nove Demokratske Federativne Jugoslavije, sa proklamovanom ravnopravnošću južnoslovenskih naroda zaživela je pesma “Hej Sloveni” kao privremena himna. Pesmu “Hej Sloveni” napisao je u Pragu 1834, u vreme panslavističkog pokreta, Samuel- Samo Tomašik, Slovak po nacionalnosti. Pesmi je dao naziv Hej Slovaci I napisao je da se ona peva na melodiju poljske pesme Jeszcze Polska nie zginela. Kod većine slovenskih naroda doživela je brojne jezičke transformacije. Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven. Formiranjem Savezne Republike Jugoslavije, “Hej Sloveni” je postala himna te države, a kasnije I himna Srbije I Crne Gore. Danas nije u službenoj upotrebi.

Iako je “Bože pravde” prva zvanična srpska himna,  postojale su I one koje su predlagane, neusvajane ali u narodu smatrane srpskim himnama.

“Vostani Serbije”, “ Marš na Drinu”, “Tamo daleko”, “Uskliknimo s ljubavlju”.

Himne se izvode na svim državnim svečanostima,  njima se proslavljaju I pobede sportista, ali I dočekuju svetski državnici.

“Vostani Serbije”, poznata pod nazivom Pesma na insurekciju Serbijanov, srpska je rodoljubiva pesma, prvobitna pesma koju je napisao Dositej Obradović  u Beču 1804.godine. Vostani Serbije ima tri muzičke verzije koje su pisali Varteks Baronijan, Zlatan Vauda I Ljuba Manasijević.

“Na Drinu”, poznat I kao “Marš na Drinu”  je tradicionalni srpski marš koji je komponovao  Stanislav Binički u Valjevu početkom Prvog svetskog rata u čast pobede srpske nad austrougraskom vojskom na Ceru I komandanta Gvozdenog puka Milivoja Stojanovića. Ova pesma postala je simbol hrabrosti Srba u Prvom svetskom ratu. Ivo Andrić je 1961.godine u Švedskoj na dodelu Nobelove nagrade poneo kompoziciju “Na Drinu”. Delo je izazvalo veliku pažnju švedske javnosti I do danas jedno je od najslušanijih dela u Švedskoj.

Pesma nastala u Prvom svetskom ratu jeste I Tamo daleko. Peva o ostavljenom selu, spaljenoj crkvi I povlačenju preko Albanije. Reči pesme evociraju stradanje I gubitke naroda.

Himna posvećena srpskom arhiepiskopu, književniku I monahu, Svetom Savi, poznatija kao “Uskliknimo s ljubavlju”, himna svakog djaka, a izvodi se na Savindan u svim školama.

Autor: Marija Jovičić

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *