Milan Nedić – heroj ili zločinac?

Društvo istorija

Od 2008. godine postaje sve aktuelnije pitanje rehabilitacije predsednika Vlade nacionalnog spasa u okupiranoj Srbiji, Milana Nedića.

Nakon sloma Kraljevine Jugoslavije aprila 1941. dolazi do rasparčavanja njenih teritorija, a između ostalog, nastaje satelit država, pod kontrolom Trećeg Rajha, Nezavisna država Hrvatska. Svakako, pored svih okupacionih zona, postoji i specijalna nemačka uprava nad Banatom i konačno, bitna za današnju ličnost, znatno okrnjena satelit država Srbija.
Predsednik vlade, nazvane Vladom nacionalnog spasa 29. avgusta 1941, postaje Milan Nedić.
On u saradnji sa Gestapoom i drugim nemačkim snagama vodi borbe protiv partizana i četnika, a organizovano je i sistematsko hapšenje Jevreja.

Problem koji najviše smeta rehabilitaciji jeste veliki broj Srba stradalih u logorima na prostoru Srbije, pogotovo na Banjici. Pored toga, pitanje antisemitizma je diskutabilno, jer naređenja za hapšenje Jevreja su direktno dolazila od nemačkih glavnokomandujućih.
Pored logora, sud istorije ne može zaboraviti ni streljanje blizu 3000 đaka u Kragujevcu, iste godine kada je Vlada formirana.
Naravno, tu je i sprovođenje sistema „za jednog ubijenog Nemca 100 Srba, a za jednog ranjenog 50“, koji je sprovođen, nažalost uz saglasnost ili kooperaciju Nedićevih snaga.
Da bi lakše sprovođenje naređenja bilo, Nedić osniva Srpsku državnu stražu na čelu sa Dimitrijem Ljotićem.

Nedić je uhvaćen od strane komunista i navodno je u ćeliji izvršio samoubistvo 1946. godine.

Sa druge strane, pristalice Nedićeve politike danas, kao i sve više istorijskih izvora, daju drugačiju sliku okupacione vlasti i samog Milana Nedića.
Danas istoriografija, vrlo podeljena, ali jedna sklona izvorima iz vremena socijalizma, druga sklonija revizionizmu, dolazi u stanje konfuzije, gde se pogled u prošlost često ne raščišćava, već zamagljuje.
Ali, ne može se potpuno odbaciti ni jedno ni drugo gledište, a kao što uvek biva, objektivnost i istina leže u sredini, između dve krajnosti.
Glavni argument, ali i dokaz koji se ne može pobiti, svedoči o spasavanju hiljada Srba od nemačke odmazde, a sam Ljotić u svojim delima opravdava kolaboraciju sa okupatorom zarad spašavanja života ili smanjenja broja žrtava. Nešto slično se može pronaći i kod mađarskog premijera Pala Telekija, ali u pitanju su druge istorijske okolnosti i geografski položaj, koji se uvek moraju uzeti u obzir.

Da li je vremenska distanca dovoljno udaljena da bi diskutovali o rehabilitaciji Nedića?
Apsolutno, pogotovo što arhivska građa postaje dostupna za jedan događaj nakon 30 godina od kada se isti odvio, što ne važi i za vojnu istoriju, gde je potrebno 50 godina.

Uticaj istoriografije iz vremena socijalizma i uticaj današnje istoriografije ne sme se prenebregnuti, ali diskusija je, kao što je već pomenuto, moguća, dok odluka o rehabilitaciji i o tome da li je heroj ili zločinac, mora da čeka, jer pored rasprave mora postojati mnogo više znanja o ličnosti i radu Nedića, a skorašnja rehabilitacija Dragoljuba Mihailovića, ne da treba da ubrza rehabilitaciju o kojoj danas govorimo, nego treba da označi određenu pauzu, jer ove dve istorijske ličnosti ne smeju biti svrstavane u isti koš, kao što je bila praksa oko 50 godina.
Uz to, lični osećaj krvnih srodnika Milana Nedića je sasvim razumljiv, ali ne i relevantan za rešavanje ovog vrlo kompleksnog i pitanja koje stvara još jednu podelu u društvu, a čije rešavanje tu istu podelu neće izbrisati.

Autor: Miloš Simeunović

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *