Na današnji dan preminuo je reformator našeg jezika – Vuk Stefanović Karadžić – kako nam jezik izgleda 150 godina kasnije

istorija Kultura

Kada se u našem narodu spomene ovo nadaleko poznato ime i prezime svima u glavi iskrsava Adelungovo pravilo kojim se Vuk vodio: „Piši kao što govoriš, a čitaj kao što je napisano.“ Da li bi Vuk i danas pribegao tom rešenju da može da vidi sve neologizme, tuđice i anglicizme koji su se krišom uvukli u naš bogati jezik?

Bilo kako bilo, svako novo vreme mora doneti nešto svoje, a jezik je živa meterija i kao takva ne odoleva promenama. Ipak, bit jezika, njegovu tradiciju i proces razvitka, nikada ne treba smetnuti sa uma. A nema imena koji se više vezuje za borbu za naš jezik do Vuka Stefanovića Karadžića.

Vuk je rođen u selu Tršiću nadomak Loznice davne 1787. godine. Poznata je legenda koja kaže da su deca pre njega u porodici umirala, pa je ime Vuk imalo simboličnu funkciju da njega spase od istovetne sudbine. Njegovo detinjstvo i razvoj odmah polaze putem knjige i opismenjavanja te je tako Vuk počeo da uči pisanje i čitanje od svog jedinog pismenog rođaka Jevte Savića Čotrića. U Loznici je želeo da nastavi obrazovanje ali ga je bolest sprečila u tome, tako da svoje dalje školovanje nastavlja u obližnjem manastiru Tronoša. Kako je u Tronoši  više čuvao ovce nego zaista unapređivao svoje znanje, vratio se kući. Vuk je na svom putu obrazovanja i prosvećenja sretao velike ličnosti prosvetiteljstva i književnosti XIX veka. Prvi u nizu bio je Lukijan Mušicki koga sreća u Sremskim Karlovcima gde je Mušicki radio kao profesor. Nešto kasnije kada je stigao u Beograd imao je priliku da se upozna i sa velikim Dositejem Obradovićem. Prvi susret Vukov sa Dositejem nije bio slavan, nakon što ga je odbio, Vuk neko vreme radi kao pisar da bi se ponovo sreli kada je Dositej otvorio Veliku školu u Beogradu u koju se Vuk upisao.

Posle Prvog srpskog ustanka 1813. godine, Vuk će menjati mesta prebivališta, dok se na kraju nije stacionirao u Beču gde upoznaje treću veliku ličnost koja će obeležiti njegov put do cilja – Jerneja Kopitara. Upravo uz njegovu pomoć i savete Vuk je počeo sa sakupljanjem narodnih pesama i sa radom na gramatici narodnog govora. Godine 1814. je u Beču objavio zbirku narodnih pesama „Mala prostonarodna slaveno-serbska pjesnarica“. Iste godine objavljuje i „Pismenicu serbskoga jezika po govoru prostoga naroda napisanu“ – prvu gramatiku srpskoga jezika na narodnom.

Kao najbitnija godina u Vukovom radu na reformi našeg jezika uzima se 1847. koja se simbolično i naziva godina Vukove pobede. Te godine su na narodnom jeziku objavljenja dela: Đura Daničić „Rat za srpski jezik“, „Pesme“ Branko Radičević, Njegošev „Gorski vjenac“ i Vukov prevod Novog zaveta. Ipak, Vukov jezik priznat je tek 4 godine nakon njegove smrti, 1868. godine.

Što se privatnog i porodičnog života tiče, Vuk je bio oženjen Bečlijkom Anom Marijom Kraus. Imali su mnogo dece, ali svi osim ćerke Mine i sina Dimitrija umrli su u detinjstvu i ranoj mladosti.

Vuk Stefanović Karadžić umro je u Beču 7. februara 1864. godine i „bio je oplakan od celog srpstva i celog učenog slovenskog sveta“ (Aleksandar Sandić)

A nama, skoro vek i po kasnije, ostaje samo da nastavimo da se borimo za očuvanje našeg narodnog govora i da ne dozvolimo da nam jezik nestane u brzom vremenu društvenih mreža, SMS poruka, izmišljenih skraćenica i kovanica koje takvo vreme nameće. 

Autor: Ljupka Cvijić

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *